Chùa Đá Hà Tĩnh: Lịch Sử Hơn 600 Năm và Những Lùm Xùm Gần Đây

Chùa Đá Thạch Động tự di tích lịch sử văn hóa hơn 600 năm tuổi

Chùa Đá, hay còn gọi là Thạch Động tự, mang trong mình bề dày lịch sử đáng ngưỡng mộ, ước tính đã tồn tại hơn 600 năm. Tương truyền, chùa có tên gốc là Huyền Lâm tự, được xây dựng trên triền đồi thuộc thôn Châu Linh, xã Tùng Ảnh, Hà Tĩnh. Sau khi chùa cũ đổ nát, chùa được xây dựng lại và mang tên Thạch Động tự, ý nghĩa là "chùa trên nền đá", phản ánh kiến trúc độc đáo của ngôi chùa.

Theo ghi chép trong tộc phả họ Phan, vào triều Lê Huyền Tông, một nhà sư đạo hạnh tên Phan Lĩnh đã tu hành tại chùa. Sau khi viên tịch, di cốt của ông đã được tôn thờ tại am sau chùa. Theo thời gian, chùa được trùng tu và phát triển, trở thành một trung tâm Phật giáo lớn, thu hút nhiều nhà sư đạo hạnh đến tu hành và đắc đạo. Những thế hệ sau này đã xây dựng các mộ tháp trong vườn chùa để lưu giữ xá lị của các vị sư.

Kiến trúc của chùa Đá mang đậm nét Phật giáo truyền thống. Ngay từ cổng tam quan, du khách đã cảm nhận được sự bề thế và tỉ mỉ trong từng chi tiết. Bên trong khuôn viên chùa là tượng Di Lặc, tòa đài Quan Âm, các tòa nhà trang trí hình "lưỡng long chầu nguyệt" và "rồng múa phượng chầu". Con đường rợp bóng cây với 18 bức tượng La Hán dẫn lối đến điện Tam Bảo, nơi thờ phụng chính. Đặc biệt, thượng điện được xây dựng trên một tòa đá bằng phẳng, gợi ý về việc sử dụng chính nền đá này làm bàn thờ Phật.

Ngoài điện Tam Bảo, chùa còn có điện thờ Thánh Mẫu và một cây thị cổ thụ ước tính hơn 400 năm tuổi. Cạnh đó là một động đá nhân tạo cao gần 9m với nhũ thạch huyền bí, được xem là điểm nhấn độc đáo của ngôi chùa. Phía trước động đá là tháp chuông cao khoảng 10m, treo một quả chuông đồng nặng 1 tấn đúc năm 2012.

Am tháp cổ giá trị bị phá hủy gây xôn xao dư luận

Năm 2015, Chùa Đá chính thức được UBND tỉnh Hà Tĩnh công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh theo Quyết định số 732/QĐ-UBND. Sự công nhận này dựa trên giá trị lịch sử và các di tích gốc còn sót lại, trong đó có am tháp nằm phía sau chánh điện. Am tháp này không chỉ là nơi lưu giữ xá lị của các nhà sư như Phan Lĩnh, Mai Phúc Thông, Võ Chân Nhân mà còn là minh chứng quan trọng xác định niên đại tồn tại của ngôi chùa.

Tuy nhiên, vào tháng 10 năm 2022, dư luận bàng hoàng khi phát hiện am tháp này đã bị nhà chùa phá hủy hoàn toàn. Theo lời kể của một phật tử, trụ trì chùa là thượng tọa Thích Thanh Phong đã giao quyền phụ trách cho đệ tử là thầy Thích Nhuận Lợi. Thầy Lợi đã thuê người phá dỡ am tháp với lý do có thể không nhận thức được giá trị lịch sử của nó hoặc cho rằng am tháp đã xuống cấp.

Việc phá hủy am tháp đã gây ra sự tiếc nuối và bức xúc lớn trong cộng đồng người dân địa phương cũng như giới nghiên cứu văn hóa. Một lãnh đạo Bảo tàng tỉnh Hà Tĩnh khẳng định am tháp là di tích gốc vô cùng giá trị, giúp xác định niên đại của ngôi chùa khi lập hồ sơ xếp hạng. Việc am tháp bị xâm hại nghiêm trọng đã làm mất đi giá trị cốt lõi này.

Trách nhiệm quản lý và yêu cầu phục dựng di tích

Ông Phan Tiến Dũng, Chủ tịch UBND xã Tùng Ảnh, đã thừa nhận sự thiếu sót trong công tác quản lý của chính quyền địa phương, dẫn đến việc không kịp thời ngăn chặn vụ việc. Khi nhận được phản ánh, am tháp đã bị phá hủy, và xã chỉ có thể lập biên bản đình chỉ. Việc báo cáo vụ việc lên UBND huyện cũng chậm trễ.

Sự việc này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc phục dựng lại am tháp để bảo tồn giá trị lịch sử văn hóa của Chùa Đá. Việc bảo vệ và phát huy giá trị các di tích lịch sử không chỉ là trách nhiệm của nhà chùa mà còn là của chính quyền địa phương và toàn xã hội. Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn, nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.

Giá trị tâm linh và điểm đến du lịch văn hóa

Bất chấp những lùm xùm gần đây, Chùa Đá vẫn giữ vững vai trò là một trung tâm tâm linh quan trọng, là nơi quy hướng của nhiều phật tử. Ngôi chùa cũng là một điểm đến hấp dẫn trong quần thể di tích của tỉnh Hà Tĩnh, thu hút du khách thập phương đến vãn cảnh, chiêm bái và tìm hiểu về lịch sử, văn hóa địa phương.

Kiến trúc độc đáo, không gian thanh tịnh cùng bề dày lịch sử đã góp phần tạo nên sức hút riêng cho Chùa Đá. Hy vọng rằng, với sự vào cuộc của các cơ quan chức năng và sự chung tay của cộng đồng, những giá trị lịch sử của ngôi chùa sẽ được bảo tồn và phát huy một cách bền vững.